Relevant voor: inkoop- en ESG-leads bij Nederlandse ondernemingen die onder de CSRD blijven en leveranciersvragenlijsten uitsturen, en toeleveranciers in machinebouw en metaal met hooguit 1.000 werknemers die ESG-vragenlijsten krijgen van Nederlandse en Duitse OEM's.
De Europese Commissie stelde op 3 juli 2026 de Vrijwillige Standaard (VS) voor duurzaamheidsrapportage vast, inclusief het ketenplafond uit Omnibus I. Voor boekjaren vanaf 1 januari 2027 mogen CSRD-rapporteerders bij leveranciers met hooguit 1.000 werknemers geen duurzaamheidsinformatie eisen buiten het ketenplafond: de datapoints in bijlage II van de verordening, niet de hele standaard. Vragen mag nog wel. De leverancier mag weigeren en moet dat te horen krijgen. Splits je vragenlijst vóór de cyclus van 2027 in datapoints binnen het ketenplafond, vrijwillige extra vragen en vragen met een andere wettelijke grondslag, en inventariseer nu welke ESG-clausules meer verplicht stellen.
Wat er feitelijk gebeurt
Het ketenplafond komt uit Omnibus I, officieel Richtlijn (EU) 2026/470. Volgens Linklaters verscheen de richtlijn op 26 februari 2026 in het Publicatieblad. Noerr meldt dat de Raad op 24 februari 2026 instemde en dat de richtlijn op 18 maart 2026 in werking trad. RVO bevestigt het akkoord van 24 februari.
De richtlijn versmalt de CSRD. Rapportageplichtig blijft volgens Linklaters en Latham & Watkins alleen wie meer dan 1.000 werknemers én meer dan €450 miljoen netto-omzet heeft. Beide drempels moeten worden gehaald. Voor de CSDDD ligt de grens volgens Arthur Cox op meer dan 5.000 werknemers en meer dan €1,5 miljard netto-omzet wereldwijd.
De kern voor inkoop staat in de richtlijn zelf, in de gewijzigde artikelen 19a(3) en 29a(3) van de Accountingrichtlijn:
- Een leverancier met gemiddeld hooguit 1.000 werknemers in het vorige boekjaar is een beschermde onderneming.
- Een rapporterende onderneming mag bij zo'n leverancier geen informatie eisen die verder gaat dan wat de vrijwillige standaard (voorheen VSME) daarvoor aanwijst. Dat geldt ook in contractuele afspraken.
- De leverancier krijgt een wettelijk recht om zulke extra vragen te weigeren.
- Vraag je toch meer? Dan moet je de leverancier laten weten welke extra informatie het betreft en dat hij die mag weigeren.
- Je mag vertrouwen op een eigen verklaring van de leverancier over zijn omvang. Dat geldt niet als je weet of redelijkerwijs kunt weten dat die verklaring kennelijk onjuist is.
- Een contractuele bepaling die daarmee in strijd is, is niet bindend; de rest van het contract blijft gelden.
- Vrijwillig delen blijft toegestaan, bijvoorbeeld van wat in een sector gebruikelijk is. Bestaande contractuele of wettelijke plichten voor informatie binnen het plafond blijven staan.
Volgens een toelichting van de Europese Commissie mogen rapporterende ondernemingen onder de CSRD nog steeds om extra informatie vragen. Ze mogen die alleen niet eisen. Het plafond legt ketenbedrijven ook geen plicht op om duurzaamheidsinformatie te verstrekken; ook bijlage II is een maximum, geen leverplicht. In haar toelichting bij de gedelegeerde verordening schrijft de Commissie dat het plafond alleen geldt voor informatie die je verzamelt voor duurzaamheidsrapportage onder de Accountingrichtlijn.
Na de vaststelling door de Commissie (zie tijdlijn) verscheen de standaard als Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560 op 21 september 2026 in het Publicatieblad. Belangrijk voor inkoop: het ketenplafond is niet de hele standaard. De verordening wijst de datapoints die onder het plafond vallen aan in bijlage II, met een kortere lijst voor ondernemingen met hooguit 10 werknemers. Andere datapoints uit de standaard mag je vragen, maar niet eisen. Mayer Brown meldt dat de bepaling over het plafond geldt voor boekjaren die beginnen op of na 1 januari 2027. De standaard zelf is bruikbaar vanaf de inwerkingtreding.
| Datum | Wat | Bron |
|---|---|---|
| 18 maart 2026 | Omnibus I-richtlijn in werking | Noerr |
| 3 juli 2026 | Commissie stelt herziene ESRS en vrijwillige standaard vast | Europese Commissie |
| 21 september 2026 | Verordening (EU) 2026/1560 (vrijwillige standaard) in Publicatieblad | Garrigues |
| 1 januari 2027 | Plafond geldt voor boekjaren vanaf deze datum | Mayer Brown |
| 19 maart 2027 | Uiterste omzetting CSRD-wijzigingen door lidstaten | Latham & Watkins, Linklaters |
| 26 juli 2028 | Uiterste omzetting CSDDD-wijzigingen, in Nederland via het wetsvoorstel WIVO | Latham & Watkins, RVO |
| 26 juli 2029 | CSDDD van toepassing | Law & More |
Structurele drivers
De Commissie noemt het motief zelf. Grote rapporteerders schoven hun datahonger door naar kleinere bedrijven, via "differing, uncoordinated and overlapping questionnaires". Elke afnemer stuurde zijn eigen lijst, met eigen definities. Een toeleverancier met veel klanten vulde dezelfde gegevens telkens in een ander format in.
De VSME bestond al. Volgens csr-tools publiceerde EFRAG hem in december 2024 als vrijwillige standaard. Een leverancier had toen geen recht om meer te weigeren. Omnibus I bouwt op de opvolger, de vrijwillige standaard, de eerste wettelijke begrenzing van wat een afnemer mag eisen; de grens zelf staat in bijlage II.
De tweede driver is de kleinere CSRD-scope. Minder bedrijven rapporteren, maar wie overblijft, is groot en heeft een brede toeleverbasis. Orbecta-analyse: bij een industriële OEM valt de lange staart van toeleveranciers doorgaans onder de grens van 1.000 werknemers. Als dat bij jou zo is, raakt het plafond juist het deel van de leveranciersbasis waar inkoop de meeste vragenlijsten uitzet.
Wie direct geraakt wordt
Direct: Nederlandse ondernemingen boven beide CSRD-drempels die ESG-vragenlijsten, onboardingformulieren of ESG-clausules gebruiken voor leveranciers met hooguit 1.000 werknemers. Denk aan chemie, agrifood, hightech en machinebouw met een brede toeleverbasis.
Direct: Nederlandse toeleveranciers met hooguit 1.000 werknemers, onder meer mkb in machinebouw en metaal. Zij krijgen een weigerrecht tegenover elke CSRD-rapporteerder in de EU, dus ook tegenover Duitse OEM's die onder de CSRD vallen.
Niet direct geraakt:
- Vragen voor CBAM-emissiedata, EUDR-geolocatie, het dwangarbeidverbod of CSDDD-due diligence. Het plafond dekt alleen CSRD-rapportage. Dat is een Orbecta-afleiding uit de scope die de Commissie beschrijft.
- Leveranciers met meer dan 1.000 werknemers.
- Bedrijven die door Omnibus I uit de CSRD vallen en geen leveranciersdata meer verzamelen voor rapportage. Volgens RVO gaat Nederland de lidstaatoptie gebruiken: ondernemingen die vanaf boekjaar 2024 moesten rapporteren maar vanaf boekjaar 2027 buiten de scope vallen, hoeven over de boekjaren 2025 en 2026 niet te rapporteren.
Die laatste groep raakt alsnog in beeld zodra ze groeit en weer boven beide drempels uitkomt. Een leverancier boven de 1.000 werknemers valt onder het plafond als zijn gemiddelde personeelsbestand in het vorige boekjaar daalt tot hooguit 1.000.
Het tweede-orde-effect
Orbecta-analyse van de keten: de CSRD versmalt en het plafond gaat in. Wat afnemers bij beschermde leveranciers voor CSRD-rapportage mogen eisen, is begrensd tot de datapoints uit bijlage II. Leveranciers mogen de rest weigeren en moeten dat weten. Inkoop splitst daarom vragenlijsten in een deel binnen het plafond en een vrijwillig deel. Wat daarna gebeurt, hangt af van hoe de markt reageert.
Scenario 1: de vrijwillige standaard wordt de marktstandaard
Dit scenario speelt zodra grote afnemers hun lijsten massaal terugbrengen tot de vrijwillige standaard als gedeeld format. Dan ontstaat één gedeelde dataset voor de lange staart. Leveranciers vullen die één keer in en sturen hem naar al hun klanten. De administratieve last bij die leveranciers daalt. Afnemers krijgen beter vergelijkbare data, maar minder diepgang per leverancier.
Scenario 2: weigeren volgt marktmacht
Dit scenario speelt als afnemers extra vragen blijven stellen, met de verplichte melding erbij. Dan bepaalt onderhandelingsmacht wie weigert. Een gespecialiseerde toeleverancier met weinig concurrenten weigert. Een vervangbare leverancier blijft antwoorden, omdat vragen nog altijd mag.
Scenario 3: scope 3 schuift naar schattingen
Als een groot deel van de staart extra vragen weigert, dan vullen afnemers het gat met schattingen en sectorgemiddelden. De kwaliteit van scope 3-cijfers voor die groep daalt. Wie stuurt op leveranciersspecifieke data, zoals CO2-reductiedoelen per leverancier, verliest zicht op die leveranciers.
In geen van deze scenario's hoeft de totale vragenlast te dalen: datavragen buiten de CSRD vallen buiten het plafond.
Nederlandse procurementimpact
Vragenlijst en onboarding
Direct: elke vraag in je leveranciersvragenlijst krijgt een label. Valt ze onder de bijlage II-datapoints voor de omvang van die leverancier, dan valt ze binnen het maximale informatieverzoek dat het ketenplafond voor CSRD-rapportage toestaat. Of de leverancier moet antwoorden, volgt niet uit het plafond maar uit een geldige contractuele of andere rechtsgrond. Andere datapoints uit de standaard en vragen buiten het plafond zijn vrijwillig, tenzij een andere geldige rechtsgrond geldt; daar hoort de melding over het weigerrecht bij. Vragen voor CBAM of EUDR zet je in een aparte module, met hun eigen grondslag. Zo voorkom je dat een leverancier een CBAM-vraag weigert met een beroep op het plafond.
Direct: de omvang van de leverancier wordt een vast onboardingveld. De eigen verklaring over het gemiddelde aantal werknemers in het vorige boekjaar bepaalt welk regime geldt: hooguit 10, 11 tot en met 1.000, of meer dan 1.000. Leg vast wie in je team een kennelijk onjuiste verklaring signaleert, bijvoorbeeld bij een leverancier die je kent als grote groep.
ESG-clausules in raamcontracten
Direct: raamcontracten kunnen een ESG-informatieplicht bevatten die verwijst naar je eigen vragenlijst of naar een ratingplatform. Eist zo'n clausule voor CSRD-rapportage meer dan het ketenplafond, dan is ze volgens Omnibus I op dat punt niet bindend. Nederland moet die regel nog omzetten. Inventariseer daarom nu welke clausules geraakt worden, laat legal vaststellen hoe ze onder de Nederlandse omzetting uitpakken, en pas je templates en verlengingen daarop aan.
Als een contract sancties koppelt aan ontbrekende ESG-data boven het ketenplafond: dan hoort die clausule bovenaan de toetslijst van legal. Het gaat om informatie die je vanaf boekjaar 2027 bij een beschermde leverancier niet meer mag eisen.
Leveranciersgesprekken
Als je zelf toeleverancier bent met hooguit 1.000 werknemers: dan heb je vanaf boekjaar 2027 een wettelijke grens in handen, alleen voor CSRD-vragen. Praktisch advies: lever de bijlage II-datapoints voor jouw omvang standaard aan. Dat is het maximum dat een afnemer voor CSRD-rapportage mag eisen, geen wettelijke leverplicht. Spreek per afnemer af welke extra vragen je vrijwillig beantwoordt.
Als je afnemer bent en leveranciersspecifieke scope 3-data nodig hebt: maak het vrijwillige deel de moeite waard voor de leverancier. Deel bijvoorbeeld benchmarkresultaten terug of spreek één gezamenlijke vragenronde per jaar af. Zo houd je de dataset op peil zonder te eisen.
Wat vaststaat en wat nog onzeker is
Wat vaststaat
- Omnibus I is in werking sinds 18 maart 2026.
- Commissie stelde de vrijwillige standaard en het ketenplafond vast op 3 juli 2026.
- Plafond beschermt leveranciers met gemiddeld hooguit 1.000 werknemers.
- Vragen mag, eisen boven het ketenplafond (bijlage II) niet; alleen voor CSRD-rapportage.
- Volgens RVO gaat Nederland betrokken Wave 1-bedrijven vrijstellen voor de boekjaren 2025 en 2026.
Wat nog onzeker is
- Of Nederland de CSRD-wijzigingen vóór 19 maart 2027 heeft omgezet.
- Hoe de Nederlandse omzetting de regel uitwerkt dat strijdige contractbepalingen niet bindend zijn.
- Hoeveel leveranciers extra vragen werkelijk weigeren.
Waar je op moet letten
- Nederlands wetsvoorstel voor omzetting van de CSRD-wijzigingen.
- Responspercentage op vrijwillige vragen in je vragenronde 2027.
- Aandeel geschatte versus leveranciersspecifieke scope 3-data.
- Aantal leveranciers dat zich op het weigerrecht beroept.
Wat je nu kunt doen
- Deze maand: laat je category- en ESG-team elke vraag in je leveranciersvragenlijst labelen als ketenplafond-datapoint (bijlage II), vrijwillige extra of andere wettelijke grondslag (CBAM, EUDR). Controleer voor leveranciers met hooguit 10 werknemers apart welke bijlage II-datapoints voor hen gelden. Besluit welke extra vragen je vrijwillig houdt voor de vragenronde 2027.
- Dit kwartaal: vraag leveranciers bij onboarding en bij je volgende vragenronde een schriftelijke eigen verklaring over hun gemiddelde aantal werknemers in het vorige boekjaar. Bepaal daarmee welke leveranciers onder het plafond vallen.
- Dit kwartaal: inventariseer raamcontracten met ESG-informatieclausules die meer verplicht stellen dan het ketenplafond en laat legal ze toetsen. Pas daarna je contracttemplates aan en neem de geraakte clausules mee bij de eerstvolgende verlenging.
- Dit jaar: ben je zelf toeleverancier met hooguit 1.000 werknemers? Leg vóór 1 januari 2027 vast welke bijlage II-datapoints je standaard aanlevert en bespreek met je OEM-afnemers welke extra vragen je weigert.
Hoe Orbecta ondersteunt
Contract Intelligence analyseert een geüpload raamcontract op clausules en risico's, zoals een ESG-informatieplicht en de looptijd tot verlenging. Warroom Prep bereidt het leveranciersgesprek voor waarin je afspreekt welke extra vragen een leverancier vrijwillig beantwoordt. Bedrijfsexposure: nog niet berekend. Koppel spend- en leveranciersdata.
Bronnen
Primaire bron: Europese Unie (EUR-Lex) — Richtlijn (EU) 2026/470 (Omnibus I) — 26 februari 2026
Primaire bron: Europese Unie (EUR-Lex) — Gedelegeerde Verordening (EU) 2026/1560 (vrijwillige standaard) — 21 september 2026
Primaire bron: Europese Commissie — Feedback on sustainability reporting standards: additional explanatory information regarding the value chain cap — 6 mei 2026
Primaire bron: Europese Commissie — Commission adopts revised sustainability reporting standards to reduce administrative burdens in the EU — 3 juli 2026
Primaire bron: Europese Commissie — Explanatory memorandum C(2026)5011 — juli 2026
Primaire bron: RVO — CSRD — gecontroleerd 30 maart 2026
Primaire bron: RVO — Omnibusvoorstel — april 2026
Aanvullende context: Linklaters — EU Omnibus I Directive published in the Official Journal of the EU — 26 februari 2026
Aanvullende context: Latham & Watkins — EU Sustainability Omnibus Published in the Official Journal — februari 2026
Aanvullende context: Noerr — CSDDD – Amending Directive published in the Official Journal of the European Union — juni 2026
Aanvullende context: Arthur Cox — Omnibus I Directive published: revised scope and reduced obligations under CSRD and CSDDD — februari 2026
Aanvullende context: Mayer Brown — European Commission adopts revised European Sustainability Reporting Standards — juli 2026
Aanvullende context: Garrigues — EU publishes voluntary sustainability standard for companies with more than 1,000 employees and caps value chain — september 2026
Aanvullende context: Law & More — ESG-regelgeving: wat moeten Nederlandse bedrijven weten in 2026 — oktober 2026
Aanvullende context: csr-tools — VSME — datum niet gespecificeerd
Orbecta-analyse op basis van bovenstaande bronnen.