IJzererts en schroot via Rotterdam −5,9%: laagwater verhoogt achterlandkosten terwijl zeevracht daalt

Relevant voor: inkopers van staal, schroot, ijzererts, steenkool en bouwgrondstoffen met aanvoer via Rotterdam en de Rijn naar Nederland of Duitsland, en verladers met bulk- of binnenvaartcontracten.

De overslag van ijzererts en schroot in Rotterdam daalde in januari–september 2026 met 5,9%. Het Havenbedrijf noemt onder meer laagwater op Europese rivieren: het vervoer werd duurder en de aanvoer werd beperkt. Tegelijk daalt de wereldwijde zeevracht voor droge bulk, gemeten aan de Baltic Dry Index, al drie weken. De kostendruk die het Havenbedrijf noemt, zit in het vervoer naar het achterland; op zee wijst de proxy de andere kant op. Splits vrachtclaims per etappe en toets vóór de verlengingen voor 2027 hoe leveranciers vracht doorrekenen.

Wat er feitelijk gebeurt

Het Havenbedrijf Rotterdam publiceerde op 16 oktober 2026 de overslagcijfers over januari tot en met september. De totale overslag steeg met 0,9%, tot 323,2 miljoen ton. Onder dat kleine plus zitten grote verschillen per goederensoort.

De daling bij ijzererts en schroot valt op. De Duitse staalproductie steeg in dezelfde periode met 6%, meldt het Havenbedrijf. Staalmakers teerden meer in op hun voorraden en er was minder schroot beschikbaar voor export via Rotterdam. Naast de transportkosten noemt het Havenbedrijf die twee als oorzaak; een bedrag of percentage voor de hogere transportkosten noemt het niet.

Op zee beweegt de vracht de andere kant op. Volgens het weekrapport van de Baltic Exchange, overgenomen door Daily Cargo News, sloot de Baltic Dry Index (BDI) op 16 oktober op 2.511 punten. Een week eerder was dat 2.917. Dat is het laagste niveau in ruim drie maanden. Volgens Baird Maritime was het de derde verliesweek op rij; de Capesize-index, voor de grootste bulkschepen, daalde die week met 25% naar 3.249 punten, het laagste niveau sinds begin april.

De BDI is volgens de Baltic Exchange een samengestelde index van timechartertarieven voor Capesize, Panamax en Supramax. Hij is daarmee een wereldwijde proxy, geen routeprijs naar Rotterdam of over de Rijn. De Baltic Exchange kent wel routes naar Rotterdam, zoals C2 (Tubarão–Rotterdam) en C7 (Bolívar–Rotterdam), maar in de gebruikte openbare bronnen staat geen actuele prijs per ton voor die routes of voor Rijnvracht bij laagwater.

Containers volgen een eigen lijn. De World Container Index van Drewry steeg op 15 oktober met 3% naar $4.485 per 40ft-container, vooral door hogere tarieven op Azië–Europa (Daily Cargo News). Dat is een containerindex, geen bulkindex.

Het bredere beeld komt van UNCTAD, in een publicatie van 21 juli. De wereldwijde goederenhandel was in de eerste helft van 2026 circa US$13,7 biljoen waard, 12,5% meer dan een jaar eerder. Een groot deel van die groei komt uit hogere prijzen, niet uit meer volume. De prijzen van verhandelde goederen stegen circa 3,6% in Q1 en naar schatting circa 5% in Q2. De handel in ijzer en staal kromp. Volgens UNCTAD verhoogden de verstoringen rond Hormuz de kosten van energie, transport, logistiek en productie. UNCTAD geeft geen cijfer voor de transportkosten zelf, en het beeld kan sinds juli verschoven zijn.

Structurele drivers

De eerste driver is de rivier: laagwater maakt de aanvoer naar het achterland duurder en beperkter. Orbecta-analyse: de cijfers wijzen op een aanvoerbeperking ondanks hogere Duitse staalproductie.

De tweede driver is energie. Na de sluiting van de Straat van Hormuz viel volgens het Havenbedrijf de import van olieproducten uit het Midden-Oosten weg. Hoge gasprijzen trokken de vraag naar energiekolen omhoog. Samen met het herstel van cokeskool verklaart dat waarom steenkool groeit terwijl erts en schroot krimpen.

De derde driver speelt op zee. Gemeten aan de wereldwijde BDI ontspant de bulkvracht. Wie alleen naar die zeevrachtproxy kijkt, mist de etappe die volgens het Havenbedrijf wel duurder werd: het vervoer naar het achterland.

Wie direct geraakt wordt

Direct: staalmakers in het Rijnachterland, vooral in Duitsland, die erts en schroot over de Rijn aanvoeren, en hun schrootleveranciers en -handelaren. Ook afnemers die franco fabriek of franco Duitsland kopen: in die prijs zit het vervoer naar het achterland.

Direct: verladers met een eigen binnenvaartcontract voor droge bulk op de Rijn. Zij zien de laagwaterkosten via hun eigen vervoerder.

Indirect: inkopers van staalproducten bij walserijen in het Rijnachterland. Hun leverancier betaalt de duurdere aanvoer. Dat raakt jou pas via een materiaal- of vrachttoeslag, of bij de volgende prijsronde.

Waarschijnlijk niet geraakt: inkopers die bulk CIF Rotterdam kopen en aan zee verwerken, zonder Rijnetappe.

Containerimporteurs (Orbecta-analyse): zij vallen buiten dit droge-bulksignaal op zee, maar kunnen bij vervoer per binnenvaart wel door laagwater in het achterland worden geraakt.

Als je bouwgrondstoffen koopt: overige droge bulk groeit met 15% op de bouwvraag. Loopt die aanvoer over de Rijn, dan geldt dezelfde laagwaterlogica.

Het tweede-orde-effect

Orbecta-analyse, in drie scenario's. Een prognose voor de waterstand hebben we niet.

Scenario 1: laagwater keert terug. Dan zouden de aanvoerkosten van erts en schroot naar fabrieken in het achterland hoog blijven, terwijl staalmakers verder draaien op voorraden die al zijn aangesproken. Als zij die voorraden na een stijging van het water tegelijk aanvullen, kan de vraag naar binnenvaartruimte zich in korte tijd concentreren. Indicator: laagwatertoeslagen op facturen en wachttijden voor binnenvaartruimte.

Scenario 2: de daling van de bulkvracht op zee houdt aan. Dan is er reden om de vrachtbasis in nieuwe CFR- en CIF-offertes voor erts, steenkool en bouwgrondstoffen opnieuw te toetsen. Een dalende BDI betekent niet automatisch dat jouw routeprijs daalt: route, contractvorm, bunkercomponent en langlopende charters kunnen anders bewegen. Indicator: weekstand van de BDI en de Capesize-index naast de vrachtcomponent in offertes.

Scenario 3: het schrootaanbod via Rotterdam blijft krap. Dan blijft er minder schroot beschikbaar voor export via Rotterdam; dat raakt vooral handelaren en exporteurs op die route. Indicator: overslag van ijzererts en schroot in de Q4-cijfers van het Havenbedrijf.

Nederlandse procurementimpact

Bedrijfsexposure: nog niet berekend. Koppel spend- en leveranciersdata.

Contractclausules: twee vrachtmechanismen

Direct: in een CIF- of CFR-contract zit de zeevracht tot Rotterdam in de prijs. Die component beweegt alleen mee bij een nieuwe offerte of via een vrachtclausule. Bij levering franco fabriek zit ook de binnenvaart in de prijs. Hoe snel een laagwatertoeslag doorwerkt en weer daalt, hangt af van de waterstandreferentie en het herzieningsritme in jouw contract; die mechanismen per contract zijn niet publiek.

Als je een vaste prijs hebt: die beschermt tegen hogere vrachtkosten voor zover het contract geen aparte vracht-, toeslag- of andere prijsherzieningsbepaling bevat. Staat zo'n bepaling er wel in, dan kan de laagwaterkost daarlangs alsnog doorlopen.

Claim-verdediging

Als een leverancier een verhoging onderbouwt met hogere transportkosten: vraag welke etappe hij bedoelt. De wereldwijde zeevrachtproxy voor droge bulk daalt. De Rijnetappe werd volgens het Havenbedrijf wel duurder, maar zonder publiek bedrag. Vraag de leverancier die etappe met facturen of toeslagen te onderbouwen. Een verwijzing naar de containerindex hoort niet in een bulkclaim.

Budget 2027

Indirect: scheid in het budget voor 2027 zeevracht en achterlandvervoer. De twee bewegen nu in tegengestelde richting; een gemiddelde vrachtpost verbergt dat. Zet de achterlandpost apart, met de laagwatertoeslag als variabel deel.

Wat vaststaat en wat nog onzeker is

Wat vaststaat

• Overslag ijzererts en schroot Rotterdam −5,9% in jan–sep 2026.
• Havenbedrijf: laagwater verhoogde transportkosten en beperkte aanvoer.
• Duitse staalproductie +6% in dezelfde periode.
• BDI op 16 oktober 2.511 punten, laagste in ruim drie maanden.

Wat nog onzeker is

• Hoeveel euro per ton de hogere achterlandkosten bedragen.
• Of laagwater dit najaar terugkeert.
• Of de daling van de bulkvracht doorzet.
• Hoe snel staalmakers hun voorraden aanvullen.

Waar je op moet letten

• Laagwatertoeslagen op facturen van binnenvaartvervoerders.
• Weekstand BDI en Capesize-index.
• Q4-overslag ijzererts en schroot van het Havenbedrijf.
• Vrachtcomponent in nieuwe CIF- en franco-offertes.

Wat je nu kunt doen

1. Vraag deze maand je staal- of schrootleverancier met franco levering hoeveel van zijn Q4-prijs uit achterlandvervoer bestaat en of hij laagwaterkosten apart doorrekent. Besluit daarna of je een vrachtclaim aanvaardt of betwist.
2. Vraag deze maand bij je CIF- en CFR-leveranciers van erts, steenkool en bouwgrondstoffen op welk vrachtpeilmoment hun offerte rust. Gebruik de dalende BDI in het gesprek over de vrachtbasis van nieuwe offertes als signaal, niet als bewijs voor jouw route.
3. Vraag dit kwartaal je binnenvaartvervoerder welke waterstandreferentie en welk herzieningsritme zijn laagwatertoeslag gebruikt. Besluit vóór de verlenging voor 2027 of je daar een toeslagstaffel met maximum wilt vastleggen.

Hoe Orbecta ondersteunt

Krijg je een prijsverhoging met transport als argument, dan toetst Claim Check die aan marktdata, zoals de dalende bulkvracht. Contract Intelligence analyseert een geüpload bulk- of binnenvaartcontract op clausules zoals prijsherziening en toeslagen, zodat je vóór de verlenging weet welk vrachtmechanisme geldt.

Bronnen

Primaire bron: Havenbedrijf Rotterdam — Throughput in the port of Rotterdam rose by 0.9% in the first nine months of the year — 16 oktober 2026

Primaire bron: UNCTAD — Global Trade Update (July/August 2026): Global trade continues to expand amid rising price pressures — 21 juli 2026

Aanvullende context: Baltic Exchange — Indices — datum niet gespecificeerd

Aanvullende context: Daily Cargo News — Baltic Exchange Weekly Report - 16 October 2026 — 19 oktober 2026

Aanvullende context: Daily Cargo News — World Container Index – 15 October 2026 — 16 oktober 2026

Aanvullende context: Baird Maritime — Baltic index stays in the doldrums as Capesize rates slide further — 16 oktober 2026

Orbecta-analyse op basis van bovenstaande bronnen.